İçeriğe geç

Doğrulanabilir kura

Önce ilan edin, zamanı gelince çekin; sonucu herkes kendi tarayıcısında doğrulasın.

Her satıra bir isim. Boş satırlar sayılmaz; baş ve sondaki boşluklar temizlenir.

Doğrulanabilir kura

Önce bir ilan oluşturursunuz. İlanda listenin özeti ve gizli bir sayının "mühürlü" hâli (taahhüt) yer alır. Çekim, ilandan sonra yayımlanacak herkese açık bir rastgele sayıyla yapılır; böylece sonucu kimse önceden seçemez ve herkes sonucu kendisi yeniden hesaplayabilir.

Kura Çekti yalnızca seçimi yapan aracı sağlar; kuranın düzenlenmesinden ve sonucun uygulanmasından kurayı düzenleyen sorumludur.

Bu araç ne işe yarar?

Kura herkesin gözü önünde çekilse bile “önceden ayarlanmıştı” şüphesi kolay kolay dağılmaz. Kooperatif toplantısında, dernek üyeleri arasında ya da kalabalık bir etkinlikte asıl soru çoğu zaman “Kim çıktı?” değil, “Organizatör sonucu seçmiş olabilir mi?” sorusudur.

Bu sayfa o soruya hesapla cevap verir. Kura, katılımcılarla önceden paylaşılan bir ilana ve ilandan sonra yayımlanacak herkese açık bir rastgele sayıya bağlanır. Yöntem, sonucun önceden seçilmesini engelleyecek şekilde tasarlandı ve herkes tarafından doğrulanabilir.

Nasıl kullanılır?

  1. Hazırlık: Kuraya bir ad verin, türünü seçin (asil ve yedekli isim kurası, sıra kurası ya da takım kurası), listeyi ve ayarları girin. Liste sabitlenir ve 64 haneli bir liste özeti hesaplanır.
  2. Taahhüt ve ilan: Tarayıcınız gizli bir tohum üretir ve onun mühürlü hâlini, yani taahhüdü ilana yazar. Planlanan çekim zamanı ve kullanılacak drand turunun numarası da ilanda yer alır; ilan bağlantısını ya da kartını çekimden önce katılımcılarla paylaşın.
  3. Çekim: Zaman gelince ilanda yazan drand turu alınır ve sonuç hesaplanır. Canlı modda tam ekran geri sayımı projeksiyona yansıtabilirsiniz; internet yoksa salon modunda drand yerine katılımcı katkısı kullanılır.
  4. Sonuç ve doğrulama: Asil ve yedekler ekrana gelir. Doğrulama bağlantısını, JSON doğrulama paketini ve QR kodlu A4 tutanağı paylaşın; isteyen herkes sonucu doğrulama sayfasında baştan hesaplar.

Adil mi?

Yöntem iki kilide dayanır. Birincisi taahhüttür: gizli tohumun SHA-256 özeti ilanda yayımlanır. SHA-256, herhangi bir veriden 64 haneli bir “parmak izi” üreten özet fonksiyonudur; parmak izinden tohumu geri bulmak ya da aynı izi veren başka bir tohum üretmek pratikte mümkün değildir. İlan yayımlandıktan sonra organizatör tohumunu değiştiremez.

İkinci kilit drand’dır. Üniversitelerden, şirketlerden ve araştırma kurumlarından oluşan League of Entropy adlı grubun ortaklaşa işlettiği bu sistem, sitede kullanılan quicknet ağında her 3 saniyede bir herkesin görebileceği yeni bir rastgele değer yayımlar. Taahhüt tek başına yetmezdi, çünkü organizatör ilandan önce binlerce tohum deneyip işine gelen sonucu vereni seçebilirdi. Sonuç, ilan anında henüz yayımlanmamış bir drand turuna da bağlandığı için bu yol kapanır. Son tohum; gizli tohum, drand değeri, liste özeti ve parametrelerden hesaplanır ve kura bu tohumla yapılır. Ayrıntılar Nasıl çalışır sayfasında.

Doğrulama, sonucun önceden seçilemediğini gösterir; listeye kimlerin yazıldığının doğru ve eksiksiz olduğunu göstermez. Listeyi ilanda paylaşıp katılımcılara çekimden önce kontrol ettirmek bu boşluğu kapatır.

Kullanım örnekleri

  • Dernek bursu. 40 başvuru arasından 5 asil ve 3 yedek bursiyer seçilecek. Liste ve ilan bir hafta önce üyelere gönderilir, çekim genel kurulda perdede geri sayımla yapılır ve tutanak aynı gün dağıtılır.
  • Bayram nöbeti sırası. Her yıl tartışma çıkaran nöbet sırası, doğrulanabilir sıra kurasıyla belirlenir. İlan ekip grubunda bir gün önce paylaşılır, sonuç ertesi sabah drand turuyla hesaplanır.
  • Mahalle turnuvasında takımlar. Oyuncular seviye puanıyla dengeli dağıtılır, kura doğrulanabilir modda çekilir. Kaptanlar ilan kodunu önceden not ettiği için “takımları kafana göre kurdun” itirazı hesapla cevaplanır.
  • İnterneti zayıf bir salonda gezi kontenjanı. 12 kişilik gezi kontenjanına 30 başvuru var. İlan veli toplantısında perdeye yansıtılır, ardından velilerden biri herkesin önünde zar atar; bu sonuç katılımcı katkısı olarak girilir.

Organizatör için kontrol listesi

Yöntemin sağladığı güvence, birkaç basit adımın doğru sırayla atılmasına bağlıdır. Çekim gününden önce şu listeyi gözden geçirin.

  • İlanı çekimden önce paylaşın. Toplantı grubuna, duyuru panosuna ya da salondaki perdeye koyun. Çekimden sonra gösterilen bir ilan, yöntemin asıl güvencesini ortadan kaldırır.
  • İlan kodunu not ettirin. İlan kartında dört karakterlik üç gruptan oluşan bir kod yazar. Katılımcılar bu kodu doğrulama ekranında da görürse liste ve ayarların ilandan sonra değişmediğinden emin olur.
  • Listeyi ilanda göstermeyi düşünün. Gösterirseniz herkes çekimden önce adının listede olduğunu kontrol edebilir. Göstermezseniz ilanda yalnızca liste özeti yer alır ve liste çekimden sonra doğrulama paketiyle açıklanır. Her iki durumda da ad yerine baş harf, numara ya da takma ad kullanmak kişisel veriyi azaltır.
  • Gizli tohumu koruyun. Tohum yalnızca ilanı oluşturduğunuz tarayıcıda durur. Çekimi aynı cihazdan yapın; cihaz değiştirme ihtimali varsa gizli yedek dosyasını indirin ve çekime kadar kimseyle paylaşmayın. Salon modunda bu daha da önemlidir: tohumu bilen biri, söyleyeceği sayıyı işine gelen sonuca göre seçebilir.
  • Salon modunda katkıyı taahhütten sonra alın. Katılımcı katkısını, ilan oluşturulup herkese gösterildikten sonra isteyin. Sayıyı sizin seçmediğiniz birine söyletin ya da zarı herkesin önünde attırın; birkaç kişinin söylediği sayıları art arda tek katkı olarak yazmak, tek kişiye bağımlılığı azaltır.
  • Çekim zamanını gerçekçi seçin. Katılımcıların ilanı görmesine yetecek kadar ileri bir zaman belirleyin. Zamanı kaçırmak sonucu değiştirmez, çünkü ilanda yazan tur sabittir.
  • Sonuçtan sonra paylaşın, sonra temizleyin. Doğrulama bağlantısını ve tutanağı katılımcılara gönderin. Doğrulama için gereken her şey pakette olduğundan bu cihazdaki kura kaydını ardından silebilirsiniz.

Aynı ilanla yeniden çekim yok

Normal kuralarda “bir daha çekelim” demek serbesttir. Doğrulanabilir kurada ise bir ilan yalnızca bir kez çekilir. Taahhüt, liste ve drand turu sabit olduğu için aynı ilanla yapılan her hesap aynı sonucu verir; “tekrar dene” düğmesinin değiştirebileceği bir şey kalmaz.

Liste hatalı girildiyse ya da bir sorun çıktıysa yeni bir ilan oluşturulur. Yeni ilan yeni bir gizli tohum ve yeni bir taahhüt demektir. Araç, aynı liste ve ayarlarla bu tarayıcıda kaçıncı ilanın hazırlandığını sayar; bu deneme numarası ilana, doğrulama paketine ve tutanağa yazılır. “Deneme 3” yazan bir tutanak, ilk iki ilana ne olduğu sorusunu kendiliğinden sordurur.

Sayacın bir sınırı var: organizatörün tarayıcısında tutulduğu için başka bir cihazda ya da tarayıcı verileri silinerek sıfırdan başlatılabilir. Bu yüzden asıl güvence ilanın erken paylaşılmasıdır. Katılımcılar ilanı önceden gördüyse, sonucu o ilan belirler; sessizce hazırlanan yeni bir ilanın kodu herkesin elindeki koddan farklı çıkar.

Sık sorulan sorular

drand nedir ve sonuca nasıl katılır?

drand, birbirinden bağımsız birçok kuruluşun sunucularının birlikte ürettiği herkese açık bir rastgelelik kaynağıdır. Her tur, ağ üyelerinden yeterli sayıda imza payı birleştiğinde ortaya çıkar ve imzalı olarak yayımlanır; tasarımı gereği tek bir kuruluş, bu site ya da organizatör değeri önceden bilemez ve seçemez. Çekimde ilanda yazan turun değeri son tohuma eklenir. İmzası tarayıcınızda drand’ın herkese açık anahtarıyla kontrol edilir.

Çekim zamanını kaçırırsam sonuç değişir mi?

Hayır. Hangi drand turunun kullanılacağı ilanda baştan yazılıdır ve bir turun değeri yayımlandıktan sonra hiç değişmez. Çekime planlanandan bir saat sonra da basarsanız aynı tur alınır, aynı sonuç çıkar. Geç kalmak yalnızca katılımcıların bekleme süresini uzatır. Planlanan zamandan önce ise çekim yapılamaz, çünkü o tur henüz yayımlanmamıştır.

Gizli tohumu kaybedersem ne olur?

Tohum yalnızca ilanı oluşturduğunuz tarayıcıda durur ve sunucuya gönderilmez. Tarayıcı verileri silinirse ya da başka bir cihaza geçerseniz, yedek dosyasını indirmediyseniz o ilanla çekim yapılamaz; tohumu site dahil kimse geri getiremez. Bu durumda yeni bir ilan oluşturmanız, nedenini katılımcılara açıklamanız ve yeni ilanı çekimden önce yeniden paylaşmanız gerekir.

Salon modunda katılımcı katkısı ne kadar güvenilir?

Salon modu, internetin olmadığı yerler için bir uzlaşmadır. Taahhüt ilandan önce yayımlandığı için organizatör, salondan gelen sayıyı duyduktan sonra tohumunu değiştiremez. Zayıf nokta başka yerdedir: tohumu bilen organizatör 1’den 100’e kadar her sayının hangi sonucu vereceğini önceden hesaplayıp anlaştığı birine uygun sayıyı söyletebilir. Sayıyı organizatörün seçmediği birinden almak ya da zarı herkesin gözü önünde attırmak bu açığı daraltır.

Site sonucu değiştirebilir mi?

Sonuç sizin tarayıcınızda, herkese açık bir formülle hesaplanır; sunucu hesaba katılmaz. Sunucunun tek görevi drand değerini size iletmektir ve bu değer, drand ağının imzasını taşıdığı için yolda değiştirilirse tarayıcınız bunu fark eder. Yine de şüphe eden biri aynı turu drand’ın resmi kaynağından açıp değerleri doğrulama sayfasına elle yazabilir; böylece sonuç, sitenin sunucusuna hiç uğramadan yeniden hesaplanır.

Tutanak resmî belge yerine geçer mi?

Hayır. Tutanak, kuranın nasıl yapıldığını kaydetmek ve şeffaflık sağlamak içindir; resmî belge, noter tutanağı ya da idari izin yerine geçmez. Kooperatif, kentsel dönüşüm ya da kamu kontenjanı gibi bağlayıcı sonuç gerektiren işlerde mevzuatın öngördüğü usul ayrıca uygulanmalıdır. Ticari tanıtım amaçlı çekilişler için çekiliş mevzuatı rehberine göz atabilirsiniz.

İlgili araçlar